Grodzisko Dolne – 28.09.2013, 28.07.2014

posted in: odnalezione | 0

Grodzisko Dolne, województwo podkarpackie – 28 września 2013 r., 28 lipca 2014 r.

O żydowskich grobach wojennych na cmentarzu żydowskim w Grodzisku Dolnym na podkarpaciu poinformowali nas potomkowie Żydów grodziskich, żyjący obecnie w Stanach Zjednoczonych. Z materiałów Głównej Badania Ścigania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce wynika, że na terenie cmentarza w latach 1942-1943 zamordowano od 100 do 200 Żydów, mężczyzn, kobiet i dzieci. Wyprowadzano rodzinami na cmentarz, gdzie “rozstrzeliwano z broni krótkiej strzałem w tył głowy lub w skroń, ustawiając po dwie osoby, kończąc im życie jednym  strzałem”. Pierwszą wizję lokalną cmentarza odbyliśmy jesienią 2013 r., kolejną w lipcu 2014 r. Dotarliśmy do tych mieszkańców Grodziska, którzy z różnych źródeł znali wojenną historię cmentarza i opowiedzieli nam, jak odbywały się egzekucje i gdzie mogą być pochowane ofiary. Udało nam się dotrzeć do potomków Jana Chmury – grodziszczanina, którego Niemcy zmusili do zakopywania zwłok pomordowanych. Jan Chmura zmarł pod koniec lat 80, jego potomkowie wskazali nam miejsca, gdzie miałyby się znajdować groby ofiar Zagłady. Ze zgromadzonych informacji wynika, że szczyt wzgórza, na którym znajduje się nekropolia jest pokryty grobami z czasów Holocaustu. Udało nam się wyznaczyć co najmniej sześć miejsc, które są prawdopodobnie masowymi mogiłami. Takie miejsce jest zazwyczaj widoczne na pierwszy rzut oka: porasta je roślinność inna od tej rosnącej wokół, widoczne jest zapadlisko powstałe w wyniku rozkładu ciał i osuwania się ziemi.

Dotarliśmy również do protokołu przesłuchania z 1950 r., w którym świadek, mieszkaniec Grodziska, opowiada o śmierci Neli Nuchen i jej siedmioletniej córki. Nela i jej córka uciekały przez pola przed strzelającym do nich policjantem. Kule je ostatecznie dosięgnęły, zostały zakopane na cmentarzu żydowskim w Grodzisku.

Nasze badania nad Grodziskiem Dolnym nadal trwają, mamy nadzieję odtworzyć choć część nazwisk Żydów zamordowanych na cmentarzu.

 
grodzisko dolnefot. Fundacja Zapomniane